تأویل، برابر تعریفهای مختلفی که از آن ارائه شده است و دیدگاه های گوناگونی که دربارۀ آن وجود دارد خلاصه می شود در اسماء و صفات الهی یا واقعیتهای غیبی دور از دسترس انسان و یا خبرهای علمی قابل مطالعه در وجود انسان و متن طبیعت. این دیدگاه ها افزون بر ناسازگاری که با یکدیگر دارند، با لغت، عرف قرآن و سنت نیز نمی سازند و هیچ گرهی از مشکل زندگی فردی و اجتماعی انسان نمی گشایند، در صورتی که هدایتگری و گویایی از بارزترین صفات قرآن است که هم تنزیل و هم تأویل را نیز در بر می گیرد. از سوی دیگر انسان در مسیر زندگی هر روز بیش از گذشته خود را گرفتار حیرت و سردرگمی احساس نموده و با سؤالهای جدیدتر و جدی تر رو به رو می بیند. و از سویی قرآن دست کم در حوزه معارف و رابطۀ انسان با خدا، رابطه انسان با انسان، رابطه انسان با خودش و رابطه انسان با طبیعت، توان روشنگری و پاسخگویی لازم را دارد: «ونزّلنا علیک الکتاب تبیاناً لکلّ شیئ» (نحل/۸۹) در روایتی از امام صادق(ع) آمده است: «ما من امر یختلف فیه اثنان، الاّ و له اصل فی کتاب الله، لکن لاتبلغه عقول الرجال.»۱ هیچ امری وجود ندارد که دو انسان درمورد آن اختلاف ورزند و برای&#۸۲۳۰;